Nikolai Medtner

Inspiratie komt daar waar het denken doordrenkt is van emotie en de emotie doordrenkt is van gevoel – Nikolai Medtner

Medtner – een ware ridder zonder angst en zonder verwijten – Issay Dobrowen

Nikolai Medtner (1880 – 1951)

was een Russische componist en pianist met zeer unieke en eigen compositietaal. Zijn goede vriend en zielsverwant  Sergei Rachmaninoff noemde hem ‘de grootste levende componist van zijn tijd’. En niet voor niets. Medtner zoekt in alles een uitdaging, onderzoekt de materie, beeldhouwt met klank en weet zo een compleet nieuwe, bijzondere en eigenzinnige werelden te scheppen .

Zijn muziek is echter vaak gecompliceerd voor de uitvoerder. Zelf een virtuoos pianist, is zijn muziek in eerste instantie vanuit de piano gedacht en bedacht. Om tot heel melodieuze lijnen en organische structuren te komen, gebruikt Medtner vaak doorwrochte technieken. Technisch moeilijk realiseerbaar, maar als het lukt blijkt het voor het luisterend oor zeer toegankelijk te zijn.

Behalve een geweldige pianist was Medtner een uitzonderlijke muzikale denker. Zijn persoonlijkheid was volledig gescheiden van het dagelijks leven, maar de diepte en kracht van zijn intellect, volledig verzonken in muziek, filosofie en de geschiedenis van de cultuur, werd diep gerespecteerd door zijn tijdgenoten. Later werd hij in Rusland erkend als een extreem invloedrijke, bijna ‘cult’ figuur voor een hele generatie van de Russische intellectuele elite. 

Er is dus iets paradoxaals in het feit dat hij de laatste dertig jaar van zijn leven, toen hij in het Westen woonde, praktisch onbekend bleef voor het grote publiek en het grootste deel van zijn leven in extreme armoede verkeerde.
Zijn muziek is het onderwerp van een soortgelijke paradox.

Zijn emotionele palet is ongekend weids. Veel van zijn muziek voldoet aan het Russische patent op neerslachtigheid, maar er zijn weinig kunstenaars die daar tegenover zo goed gelukzaligheid kunnen verklanken als Medtner. Hij geloofde in de autonomie van muziek als een eeuwige waarheid in afwachting van haar ontdekking. De rol van een componist was dus die van een doorgeefluik, het vat waardoor dergelijke waarheid voorbijging, niet de bedenker ervan. Voor zover de inspiratie bestaat, betekende dit de staat van ontvankelijkheid, het intermitterende vermogen om een medium te worden voor iets dat oneindig veel groter is dan het zelf. Tegelijkertijd geloofde hij in geduldige en eerlijke arbeid, een devotie waarin hij, als sterveling over een vermogen zou beschikken om een hemels ‘lied’ te verklanken. Hij trooste zichzelf met een perceptie van een compositie als oefening, niet als eindresultaat.

Een groot deel van zijn oeuvre bestaat uit liederen. Hierin komt ongelooflijk veel bijeen. Uiteraard de grote pianistische rijkdom die deze werken uitdagend maken samen met de poëzie uit de 19de eeuw van de grote Russen (Poesjkin, Tjoettsjev, Fet, Lermontov) en ook van de grote Duitsers (Goethe, Nietzsche en von Eichendorff).

De voorouders van Medtner zijn waarschijnlijk in de achttiende eeuw uit Duitsland weggegaan en hij is in Moskou geboren. Het begin van de artistieke activiteit van Medtner kwam op een moment dat velen beschouwen als een van de hoogtepunten in de geschiedenis van de Russische cultuur- de Zilveren Eeuw of de Russische Renaissance. Rond de eeuwwisseling floreerden de kunsten, muziek en filosofie in Rusland; de revolutie van 1917 bracht deze unieke periode tot een einde. Net als Skrjabin en Rachmaninoff openbaarde Medtner de brute zenuw van deze gedenkwaardige tijd: zijn tijdgenoten merkten het ‘psychologisch intense, demonische’ karakter van zijn muziek op.

In 1936 vestigde hij zich in Londen, waar hij een rustig bestaan leidde en zich onderwierp aan een strenge dagelijkse discipline van studeren, lesgeven en componeren. Het zag er naar uit dat hij in vergetelheid zou sterven, maar in 1946 overkwam hem iets geweldigs. Een rijke bewonderaar, Zijne Hoogheid Jayachamaraja Wodeyar Bahadur richtte een Medtner Society op, die hem in staat stelde zijn complete werk op te nemen. Helaas heeft Medtner het project niet kunnen afmaken, maar zijn opnamen vormen nog steeds een ijkpunt voor latere vertolkers.

Lees meer over Nikolai Medtner

Tekening van Josuë Bergervoet